Bel fıtığı, tıptaki adıyla lomber disk hernisi, bel bölgesindeki omurların arasında bulunan yumuşak diskin zayıflamış bir noktadan dışarı taşmasıdır. Taşan disk dokusu yakındaki bir sinire baskı yaptığında bel ağrısı, bacağa yayılan ağrı, uyuşma ya da güçsüzlük görülebilir. Bu yazıda bel fıtığının ne olduğunu, nasıl ortaya çıktığını, hangi belirtilerle kendini gösterdiğini ve hangi durumlarda vakit kaybetmeden hekime ya da acile başvurmanız gerektiğini resmi kaynaklara dayanarak anlatıyoruz.
Bel fıtığı nedir?
Omurga, üst üste dizilmiş omurlardan oluşur. Omurların arasında yastık gibi çalışan ve omurganın eğilip bükülmesine izin veren diskler bulunur. Her diskin dışında sağlam bir halka, içinde ise jöle kıvamında bir çekirdek vardır. Diskin bir kısmı ya da tamamı zayıflamış bir noktadan dışarı itildiğinde fıtık oluşur ve yakındaki sinirlere baskı yapabilir. ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi’nin MedlinePlus sayfasına göre disk fıtığı en sık bel bölgesinde, ikinci sırada boyunda görülür; sırtın orta bölümünde ise nadirdir.
İngilizcede “slipped disc” ya da “herniated disc” olarak da bilinir. İngiltere Ulusal Sağlık Servisi (NHS), disk fıtığı olan pek çok kişide hiçbir belirti olmadığını da hatırlatır. Yani görüntülemede fıtık görülmesi, her zaman şikâyetlerin kaynağının o olduğu anlamına gelmez; bunu hekim değerlendirir.
Nasıl ortaya çıkar? Nedenler ve risk etkenleri
Diskler yaşla birlikte su kaybeder ve yıpranır; bu nedenle ilerleyen yaş bel fıtığının en önemli etkenlerinden biridir. Disk, bir zorlanma ya da yaralanmanın ardından da yerinden çıkabilir. NHS ve MedlinePlus’ın saydığı başlıca risk etkenleri şunlardır:
- İlerleyen yaş; MedlinePlus’a göre orta yaş ve üzerindeki erkeklerde daha sık görülür
- Ağır yükleri yanlış teknikle kaldırmak
- Ağır fiziksel aktivite ya da kendini aşırı zorlayan antrenmanlar
- Belin sık sık öne eğilmesi ya da döndürülmesi
- Uzun süre oturmak, araç kullanmak ya da aynı pozisyonda ayakta durmak
- Hareketsiz yaşam ve fazla kilo
- Sigara içmek; NHS’e göre sigara disk dokusunu zayıflatır
Bu etkenlerden birinin ya da birkaçının bulunması, herkeste bel fıtığı gelişeceği anlamına gelmez.
Belirtileri nelerdir?
Belirtiler, fıtığın yerine ve hangi sinire baskı yaptığına göre değişir. Ağrı çoğunlukla vücudun tek tarafında hissedilir. Sık görülen belirtiler:
- Bel ağrısı; öne eğilmekte ya da beli doğrultmakta zorlanma
- Kalçaya, kalça eklemine ya da bacağın bir bölümüne yayılan keskin ağrı
- Baldırın arkasında ya da ayak tabanında ağrı veya uyuşma
- Bacakta ya da ayakta karıncalanma, uyuşma
- Aynı bacakta güçsüzlük
Fıtık siyatik sinire baskı yaptığında ağrı kalçadan bacağın arkasına doğru vurur; buna siyatik denir. MedlinePlus’a göre ağrı uzun süre oturduktan ya da ayakta kaldıktan sonra, geceleri, öksürürken, hapşırırken ya da gülerken, geriye doğru eğilince, kısa bir yürüyüşte ve ıkınırken artabilir. Güçsüzlük bazen yalnızca hekim muayenesinde fark edilir. Belirtiler çoğu zaman haftalar ya da aylar içinde düzelir; bu süreci hekiminiz takip eder.
Tanıyı kim koyar?
Bel fıtığı tanısını hekim koyar. NHS’e göre hekim çoğu zaman belirtilerinizi dinleyerek ve muayene ederek tanıya ulaşır; örneğin bacaklarınızla basit hareketler yapmanızı isteyerek sorunun yerini bulmaya çalışır. Muayenede duyu, refleksler, kas gücü, duruş, omurganın esnekliği ve yürüyüş değerlendirilir. Düz bacak kaldırıldığında bacağa vuran ağrı, bel fıtığını düşündüren bulgulardandır.
Belirtiler düzelmezse ya da hekim gerekli görürse MR veya BT gibi görüntülemeler, EMG ya da sinir iletim testleri istenebilir. MedlinePlus’a göre düz röntgen tek başına disk fıtığını göstermez; ağrının başka nedenlerini araştırmak için kullanılır. Tedavi seçeneklerini hekiminiz belirler.
Ne zaman hekime başvurmalı?
NHS, MedlinePlus ve ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri’ne bağlı NIAMS aşağıdaki durumlarda bir hekime görünmeyi önerir:
- Birkaç hafta içinde düzelmeyen ya da giderek artan bel ağrısı
- Geçmeyen, çok şiddetli bel ağrısı
- Bacakta uyuşma, karıncalanma ya da güçsüzlük
- Bel ağrısıyla birlikte yüksek ateş, üşüme ya da titreme
- İstemeden ya da açıklanamayan kilo kaybı
- Belde şişlik
- Geceleri artan ağrı
- Düşme ya da darbe sonrası başlayan bel ağrısı
- İdrar yapmakta güçlük
Acil durum işaretleri: hemen acile başvurun
Bel ağrınızla birlikte aşağıdakilerden biri varsa beklemeyin; hemen 112’yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun. NHS bu belirtileri, hemen ambulans çağırmayı ya da acile gitmeyi gerektiren durumlar olarak sayar:
- Makat (anüs) ya da genital bölge çevresinde uyuşma, his kaybı
- İdrar yapamama
- İdrar ya da dışkı kontrolünü kaybetme
- Bir ya da iki bacakta his kaybı
- Trafik kazası gibi ciddi bir kazadan sonra başlayan bel ağrısı
Bacakta hareket kaybı ya da hızla artan güçsüzlük de beklemeden değerlendirilmelidir. NHS, acile kendiniz araç kullanarak gitmemenizi, birinden sizi götürmesini istemenizi ya da ambulans çağırmanızı önerir. Kullandığınız ilaçları yanınıza almayı unutmayın.
Sıkça Sorulan Sorular
Hayır. Siyatik, siyatik sinirin sıkışması ya da tahriş olmasıyla kalçadan bacağa yayılan ağrıdır ve NHS’e göre en sık nedeni bel fıtığıdır. Yani bel fıtığı siyatiğe yol açabilir, ancak her siyatik fıtıktan kaynaklanmaz.
Hayır. NHS’e göre disk fıtığı olan pek çok kişide hiçbir belirti yoktur. Belirtiler genellikle taşan disk dokusu bir sinire baskı yaptığında ortaya çıkar.
Her zaman değil. Hekim çoğu zaman belirtileriniz ve muayene bulgularıyla tanıya ulaşır; MR gibi görüntülemeler, belirtiler düzelmediğinde ya da hekim gerekli gördüğünde istenir.
Masaj bir tedavi değildir. Tanınız ya da şüpheniz varsa önce hekiminize danışın; hekiminiz onay verirse seans öncesi ön görüşmede basınç tercihiniz ve dikkat edilmesini istediğiniz bölgeler konuşulur.
Kaynaklar
- NHS – Slipped disc
- MedlinePlus (ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi) – Herniated disk
- NHS – Sciatica
- NIAMS (ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri) – What Is Back Pain? Symptoms & Causes
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Teşhis ve tedavi için hekiminize danışın.
