Akşam koltuğa oturduğunuzda ya da yatağa uzandığınızda bacaklarınızda tarif etmesi zor bir his başlıyor ve onları hareket ettirmeden duramıyorsanız, bunun bir adı olabilir. Bu tablo, huzursuz bacak sendromu olarak bilinen durumun tipik bir görünümüdür.
Bu yazıda huzursuz bacak sendromunun ne olduğunu, belirtilerini, olası nedenlerini, tanının nasıl konduğunu ve ne zaman hekime başvurmanız gerektiğini resmi sağlık kaynaklarına dayanarak anlatıyoruz.
Huzursuz bacak sendromu nedir?
Huzursuz bacak sendromu, bacakları hareket ettirmek için karşı konulmaz bir istek duyulmasına yol açan nörolojik bir durumdur. Willis-Ekbom hastalığı adıyla da anılır. ABD Ulusal Nörolojik Hastalıklar ve İnme Enstitüsü (NINDS) bu durumu hem bir uyku bozukluğu hem de bir hareket bozukluğu olarak tanımlar; çünkü belirtiler çoğunlukla dinlenirken ortaya çıkar ve uykuyu bölebilir.
Huzursuz bacak sendromu her yaşta başlayabilir, ancak en sık orta yaşta ortaya çıkar. Hem kadınlarda hem erkeklerde görülür; kadınlarda daha sıktır.
Belirtileri nelerdir?
Belirtilerin en ayırt edici yanı, dinlenirken başlaması ve hareket edince bir süre geri çekilmesidir. Kaynaklarda öne çıkan özellikler şunlardır:
- Bacaklarda sızlama, zonklama, çekilme, kaşıntı, karıncalanma ya da derinin altında bir şey geziniyormuş gibi rahatsız edici hisler
- Bu hislerle birlikte bacakları oynatma isteği
- Uzun süre oturmak ya da uzanmak gibi hareketsiz anlarda başlaması
- Öğleden sonranın geç saatlerinde, akşam ve gece belirginleşmesi; sabahın erken saatlerinde ise çoğu zaman belirtisiz bir dönem olması
- Yürüyünce ya da bacakları hareket ettirince hissin bir süre kaybolması, hareket durunca geri gelmesi
- Daha seyrek olarak kollarda da benzer hisler
Uykunun bölünmesi zamanla gündüz uykululuğuna, dikkat toplama güçlüğüne, unutkanlığa ve ruh hali değişikliklerine yol açabilir. Huzursuz bacak sendromu olan kişilerin çoğunda uyku sırasında bacaklarda istemsiz seğirme ya da sıçramalar da görülür; buna uykuda periyodik bacak hareketleri denir.
NHS, bacak krampları ve periferik nöropati gibi durumların da benzer belirtilere yol açabildiğini hatırlatır. Bu yüzden belirtilerin nedenini hekimin değerlendirmesi önemlidir.
Neden olur? Risk etkenleri
Çoğu kişide belirgin bir neden bulunmaz. Durum ailelerde daha sık görülür ve bazı gen farklılıklarıyla ilişkilendirilmiştir. Araştırmacılar beyindeki demir düzeyinin düşüklüğünün ve hareketi kontrol eden, dopamin kullanan beyin bölgelerindeki işleyiş farklılıklarının da rol oynayabileceğini düşünüyor.
Bazı durumlar huzursuz bacak sendromuyla birlikte görülebilir ya da belirtileri artırabilir:
- Demir eksikliği ve demir eksikliği anemisi
- İleri evre böbrek hastalığı ve diyaliz
- Periferik nöropati (sinir hasarı)
- Hamilelik, özellikle son üç ay; belirtiler çoğunlukla doğumdan sonra kaybolur
- Uykusuzluk ve uyku apnesi gibi uyku sorunları
- Alkol, nikotin ve kafein kullanımı
- Mide bulantısına karşı kullanılan bazı ilaçlar, bazı antipsikotikler, serotonin düzeyini artıran bazı antidepresanlar ve bazı antihistaminikler
- Parkinson hastalığı
Kullandığınız bir ilacın belirtileri artırdığını düşünüyorsanız ilacı kendi kararınızla bırakmayın; bunu reçeteyi yazan hekimle konuşun.
Tanı nasıl konur?
Huzursuz bacak sendromuna özgü tek bir test yoktur; tanıyı hekim, anlattığınız belirtilere dayanarak koyar. Hekim belirtilerin ne sıklıkla, ne kadar süreyle ve hangi şiddette ortaya çıktığını; sağlık öykünüzü, kullandığınız ilaçları ve ailenizde benzer yakınmaları olan birinin bulunup bulunmadığını sorar. Ardından fizik ve nörolojik muayene yapar.
Demir eksikliği, böbrek yetmezliği ya da uyku apnesi gibi nedenleri ayırt etmek için kan tahlilleri istenebilir; bazı durumlarda uyku testi (polisomnografi) de gündeme gelebilir. NINDS, çocuklarda tanının daha zor olduğunu ve belirtilerin bazen büyüme ağrısı ya da dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu ile karıştırılabildiğini belirtir. Belirtiler artarsa ya da geçmezse hekiminiz sizi ileri değerlendirme için yönlendirebilir. Tedavi seçeneklerini hekiminiz belirler.
Ne zaman hekime başvurmalısınız?
NHS, şu durumlarda hekime başvurmayı önerir:
- Belirtiler uyumanızı engelliyorsa
- Ruh halinizi ve günlük yaşamınızı olumsuz etkiliyorsa
- Belirtiler zamanla artıyor ya da geçmiyorsa
Hamileyseniz ve belirtiler yeni başladıysa bunu gebelik takibinizi yapan hekimle paylaşın.
Acil durum işaretleri
Huzursuz bacak sendromunda his, hareketsizken gelir ve hareketle bir süre kaybolur. Buna karşılık tek bacakta (nadiren iki bacakta) zonklayan ağrı, şişlik, ağrılı bölgede kızarıklık ya da koyulaşma ve şişkin damarlar, NHS‘e göre derin ven trombozu (toplardamarda pıhtı) belirtisi olabilir ve vakit kaybetmeden hekime başvurmayı gerektirir. Bu belirtilere nefes darlığı ya da göğüs ağrısı eşlik ediyorsa beklemeden 112’yi arayın ve acil servise kendiniz araç kullanarak gitmeyin.
Sıkça Sorulan Sorular
Belirtiler genellikle öğleden sonranın geç saatlerinde, akşam ve gece belirginleşir. Sabahın erken saatlerinde ise çoğu zaman belirtisiz bir dönem olur.
Evet, özellikle hamileliğin son üç ayında görülebilir ve belirtiler çoğunlukla doğumdan sonra kaybolur. Yeni başlayan belirtileri gebelik takibinizi yapan hekimle konuşun.
Resmi kaynaklar demir düzeyiyle bağlantı olduğunu belirtir ve demir eksikliği anemisi bu durumla ilişkili etkenler arasında sayılır. Demir düzeyinizi kan tahliliyle hekiminiz değerlendirir; kendi başınıza takviye kullanmaya başlamayın.
Masaj bir tedavi değildir. Tanınız ya da şüpheniz varsa önce hekiminize danışın; hekiminiz onay verirse seans öncesi ön görüşmede basınç tercihiniz ve dikkat edilmesini istediğiniz bölgeler konuşulur.
Kaynaklar
- NINDS (ABD Ulusal Nörolojik Hastalıklar ve İnme Enstitüsü) – Restless Legs Syndrome (İngilizce)
- NHS – Restless legs syndrome (İngilizce)
- MedlinePlus (ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi) – Restless Legs (İngilizce)
- NHS – DVT (deep vein thrombosis) (İngilizce)
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Teşhis ve tedavi için hekiminize danışın.
