Boyun Fıtığı Nedir? Belirtileri ve Nedenleri

Boyun fıtığı, tıptaki adıyla servikal disk hernisi, boyun omurlarının arasındaki diskin zayıflamış bir noktadan dışarı taşmasıdır. Taşan disk dokusu boyundan çıkan bir sinir köküne ya da omuriliğe baskı yaptığında boyun ağrısı, kola ve parmaklara yayılan ağrı, uyuşma ya da güçsüzlük görülebilir. Bu yazıda boyun fıtığının ne olduğunu, nasıl ortaya çıktığını, belirtilerini ve hangi durumlarda beklemeden hekime ya da acile başvurmanız gerektiğini resmi kaynaklara dayanarak anlatıyoruz.

Boyun fıtığı nedir?

Omurlar arasındaki diskler, omurgaya esneklik veren ve yükü karşılayan yastıklardır. Her diskin dışında sağlam bir halka, içinde daha yumuşak bir çekirdek bulunur. Amerikan Ortopedi Cerrahları Akademisi’nin (AAOS) açıklamasına göre fıtıkta diskin yumuşak iç kısmı dış halkayı aşarak dışarı taşar ve bir sinir köküne baskı yapabilir. Boyundaki sinir kökleri omuz, kol ve ele uzandığı için belirtiler çoğu zaman bu bölgelerde hissedilir.

ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi’nin MedlinePlus sayfasına göre disk fıtığı en sık belde, ikinci sırada boyunda görülür. Boyundaki bir sinir kökünün sıkışmasına ya da tahriş olmasına servikal radikülopati denir; disk fıtığı bunun nedenlerinden biridir. Taşan disk bazen omuriliğe de baskı yapabilir.

Nasıl ortaya çıkar? Nedenler ve risk etkenleri

Yaş ilerledikçe diskler yükseklik ve su kaybeder, sertleşir ve dışa doğru şişebilir. AAOS’a göre bu yıpranma orta yaş ve sonrasında boyunda sinir sıkışmasının en yaygın zeminidir. Gençlerde ise fıtık genellikle ani bir yaralanmanın ardından gelişir. Fıtık çoğu zaman bir şey kaldırma, çekme, eğilme ya da dönme hareketinden sonra ortaya çıkar; bazı kişilerde ise belirgin bir tetikleyici bulunamaz.

İngiltere Ulusal Sağlık Servisi (NHS) ve MedlinePlus’ın saydığı risk etkenleri:

  • İlerleyen yaş
  • Ağır yük kaldırmak ya da ağır fiziksel aktivite
  • Boynun sık sık bükülmesi ya da döndürülmesi
  • Uzun süre aynı pozisyonda oturmak ya da ayakta durmak
  • Hareketsiz yaşam ve fazla kilo
  • Sigara içmek

Belirtileri nelerdir?

Belirtiler çoğunlukla vücudun bir tarafındadır ve hangi sinirin etkilendiğine göre değişir. MedlinePlus ve AAOS’un saydığı belirtiler şunlardır:

  • Boyun ağrısı; boyun hareketiyle artan ağrı
  • Kürek kemiğinin üzerinde ya da çevresinde derin bir ağrı
  • Omuzdan üst kola, ön kola ve parmaklara yayılan, yanıcı ya da keskin ağrı
  • Omuz, dirsek, ön kol ve parmaklar boyunca uyuşma ya da karıncalanma
  • Kolda, omuzda ya da elde güçsüzlük

AAOS’a göre boynu geriye doğru uzatmak, ıkınmak ya da başı çevirmek ağrıyı artırabilir. MedlinePlus da boyun ağrısı sinirlerin sıkışmasıyla ilişkiliyse kolda ya da elde uyuşma, karıncalanma veya güçsüzlük hissedilebileceğini belirtir.

Tanıyı kim koyar?

Boyun fıtığı tanısını hekim koyar. Hekim önce yakınmalarınızı dinler, ardından boyun, omuz, kol ve ellerinizde duyu, refleks ve kas gücünü değerlendirir; belirtileri ortaya çıkaran ya da hafifleten hareketleri deneyebilir. AAOS’a göre gerektiğinde MR, disk fıtığı gibi yumuşak doku sorunlarını ve sinir kökü ya da omurilikteki etkilenmeyi gösterir; röntgen ve BT kemik yapıyı değerlendirmeye yardım eder. EMG ve sinir iletim testleri, belirtilerin boyundaki sinir kökünden mi yoksa başka bir sinir sorunundan mı kaynaklandığını ayırt etmeye yarar.

Omuz sorunları, dirsekte iltihaplanma, dirsek ya da el bileğinde sinir sıkışması ve kalp sorunları da benzer belirtiler verebilir. Bu yüzden kola yayılan ağrıyı kendiniz yorumlamak yerine bir hekime değerlendirtmeniz önemlidir. Tedavi seçeneklerini hekiminiz belirler.

Ne zaman hekime başvurmalı?

MedlinePlus, aşağıdaki durumlarda bir hekimle görüşmenizi önerir:

  • Bir hafta içinde düzelmeyen boyun ağrısı
  • Kolda ya da elde uyuşma, karıncalanma veya güçsüzlük
  • Boyunda şişmiş bez ya da ele gelen bir kitle
  • Boyun ağrısıyla birlikte yutkunma ya da nefes almakta güçlük
  • Uzanınca artan ya da sizi geceleri uyandıran ağrı
  • Hiçbir pozisyonda dayanılamayacak kadar şiddetli ağrı
  • Düşme, darbe ya da yaralanma sonrası başlayan boyun ağrısı

Acil durum işaretleri: hemen acile başvurun

Aşağıdakilerden biri varsa beklemeyin; hemen 112’yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun. Bu işaretler MedlinePlus ve NHS’in uyarılarına dayanır:

  • Düşme, darbe ya da yaralanmadan sonra kolunuzu veya elinizi hareket ettirememek (MedlinePlus bu durumda birinin acil numarayı aramasını önerir)
  • İdrar ya da dışkı kontrolünü kaybetmek
  • Yürümekte ve dengenizi korumakta güçlük çekmek
  • Kollarda ya da bacaklarda ani başlayan ya da hızla artan his kaybı veya güçsüzlük
  • Boyun ağrısıyla birlikte nefes darlığı, terleme, bulantı, kusma ya da kol veya çene ağrısı; bunlar kalp krizi belirtisi olabilir
  • Ateş ve baş ağrısıyla birlikte, çenenizi göğsünüze değdiremeyecek kadar sert bir boyun
  • Trafik kazası gibi ciddi bir kazadan sonra başlayan boyun ağrısı

NHS, böyle bir durumda acile kendiniz araç kullanarak gitmemenizi, birinden sizi götürmesini istemenizi ya da ambulans çağırmanızı önerir.

Sıkça Sorulan Sorular

Hayır. MedlinePlus’a göre boyun ağrısı uzun süre masa başında eğilmek, uygunsuz pozisyonda uyumak, kötü duruş ya da yaralanmalar gibi pek çok nedenden kaynaklanabilir. Ağrının nedenini muayeneyle hekim belirler.

Evet. AAOS’a göre orta yaş ve üzerindeki kişilerin yaklaşık yarısında, ağrıya yol açmayan disk yıpranması ve sinir sıkışması bulunur. Bu yüzden görüntülemedeki her bulgunun şikâyetle ilişkisini hekim değerlendirir.

Boyundan çıkan sinir kökleri omuz, kol ve ele uzanır. Fıtıklaşan disk bu köklerden birine baskı yaptığında ağrı, uyuşma ya da güçsüzlük kolda ve parmaklarda hissedilebilir.

Masaj bir tedavi değildir. Tanınız ya da şüpheniz varsa önce hekiminize danışın; hekiminiz onay verirse seans öncesi ön görüşmede basınç tercihiniz ve dikkat edilmesini istediğiniz bölgeler konuşulur.