Donuk omuz, tıpta adeziv kapsülit olarak bilinen ve omuzda aylarca, bazen yıllarca süren ağrı ve sertlikle kendini gösteren bir durumdur. Kolu yukarıdaki bir rafa uzatmak, elinizi sırtınıza götürmek ya da ceket giymek gibi basit hareketler zorlaşabilir. Bu yazıda donuk omuzun ne olduğunu, nasıl ortaya çıktığını, genellikle nasıl seyrettiğini ve ne zaman hekime başvurmanız gerektiğini resmi sağlık kaynaklarına dayanarak anlatıyoruz.
Donuk omuz nedir?
Omuz eklemi, kemikleri bir arada tutan esnek bir doku kılıfıyla, yani eklem kapsülüyle sarılıdır. Donuk omuzda bu kapsül iltihaplanır ve kalınlaşır; ardından gerilip büzülür. Kapsül daraldıkça kemikler eklem içinde serbestçe hareket edemez. Bu da hem ağrıya hem de giderek artan bir hareket kısıtlılığına yol açar (MedlinePlus, NHS inform).
Donuk omuz bir ya da iki omzu etkileyebilir. Şiddeti kişiden kişiye değişir: kimi zaman hafif bir sertlik olarak kalır, kimi zaman omuz neredeyse hiç hareket ettirilemez hâle gelir.
Neden olur, kimlerde daha sık görülür?
Donuk omuzun neden geliştiği çoğu zaman net değildir; birçok kişide belirgin bir neden bulunamaz. Bununla birlikte bazı durumlar riski artırır:
- Omuz yaralanması ya da ameliyatı: Özellikle kolu bir süre normal şekilde hareket ettirmeyi engelleyen yaralanma ve ameliyatlar.
- Diyabet: Diyabeti olanlarda donuk omuz daha sık görülür; bunun nedeni bilinmiyor. NHS, diyabet kontrollerinin düzenli yapılmasının önemine dikkat çeker.
- Tiroit sorunları ve menopoz gibi hormonal değişiklikler.
- Diğer sağlık sorunları: Kalp hastalığı, inme, Dupuytren kontraktürü (el ve parmaklardaki dokunun kalınlaşması) ve boyun omurlarındaki disk sorunları.
- Bazı ameliyatlar: Açık kalp ameliyatı ya da yakın zamanda geçirilmiş meme ameliyatı.
MedlinePlus’a göre donuk omuz en sık 40 ile 70 yaş arasındaki kadınlarda görülür, ancak erkeklerde de ortaya çıkabilir.
Belirtileri ve evreleri
Donuk omuzun iki ana belirtisi omuzda ağrı ve geçmeyen sertliktir. NHS’e göre ağrı geceleri artabilir ve uykuyu bölebilir. Sertlik arttıkça kolu başın üzerine kaldırmak ya da arkaya uzanmak güçleşir; yıkanmak, giyinmek, araç kullanmak ve rahat uyumak gibi gündelik işler zorlaşabilir.
Belirtiler genellikle aylar içinde yavaş yavaş gelişir. NHS inform süreci üç evrede anlatır, ancak evrelerin birbirinden ayırt edilmesinin zor olabileceğini ve belirtilerin kişiden kişiye değiştiğini de vurgular:
- Donma evresi: Omuz sızlar ve çok ağrılı hâle gelir; ağrı çoğu zaman geceleri ve o tarafa yatınca artar. Yaklaşık 2 ila 9 ay sürer.
- Donuk evre: Sertlik artar, ağrı ise genellikle daha fazla kötüleşmez. Yaklaşık 4 ila 12 ay sürer.
- Çözülme evresi: Hareket yavaş yavaş geri gelir ve ağrı zamanla geriler, ancak ara ara yeniden hissedilebilir. Bu evre 12 ay ya da daha uzun sürebilir.
NHS, donuk omuzun düzelmesinin aylar hatta yıllar sürebileceğini, ancak ağrı ve sertliğin genellikle sonunda kaybolduğunu belirtir.
Tanıyı kim koyar?
Donuk omuz tanısını hekim koyar. Hekim şikâyetlerinizi sorar, omzunuzu muayene eder ve hareket açıklığıyla kas gücünü değerlendirir. Özellikle omzu döndürmekte zorlanıyorsanız, belirtiler ve muayene çoğu zaman tanı için yeterlidir (MedlinePlus).
Omuz ağrısına artrit ya da kalsiyum birikintileri gibi başka sorunlar da yol açabildiği için hekim bunları dışlamak amacıyla röntgen isteyebilir. MR bazen iltihabı gösterebilir, ancak tanı için genellikle gerekmez.
Omuz ağrısı pek çok nedenle ortaya çıkabilir. NHS‘e göre aylarca ya da yıllarca geçmeyen ağrı ve sertlik donuk omuzu düşündüren belirtilerdendir, ancak benzer şikâyetler artrit gibi başka durumlarda da görülebilir. Bu yüzden kendi kendinize tanı koymak yerine hekime başvurmanız önemlidir. Bu şikâyetlerle aile hekiminize ya da ortopedi ve travmatoloji veya fiziksel tıp ve rehabilitasyon hekimine başvurabilirsiniz. Tedavi seçeneklerini hekiminiz belirler.
Ne zaman hekime başvurmalısınız?
NHS şu durumlarda hekime başvurulmasını önerir:
- Omzunuzdaki ağrı ve sertlik geçmiyorsa
- Ağrı, kolunuzu ve omzunuzu hareket ettirmenizi zorlaştıracak kadar şiddetliyse
- Omuz ağrınız kötüleşiyorsa ya da 2 hafta içinde düzelmiyorsa
NHS inform da yeni başlayan ya da süregelen şikâyetler için bir sağlık profesyoneline danışılmasını, şikâyetler 6 hafta içinde düzelmez ya da kötüleşirse yeniden başvurulmasını önerir.
Gecikmeden hekime başvurmanız gereken durumlar
NHS’in omuz ağrısı rehberine göre aşağıdaki durumlarda beklemeden, aynı gün bir hekime başvurun:
- Ani başlayan ya da çok şiddetli omuz ağrısı
- Kolunuzu hiç hareket ettirememek
- Kolunuzun ya da omzunuzun şeklinin değişmesi veya belirgin şişlik
- Geçmeyen karıncalanma ya da kolda veya omuzda his kaybı
- Kolunuzun ya da omzunuzun dokunulduğunda sıcak veya soğuk olması
- Ağrının düşme gibi bir kaza ya da yaralanmanın ardından başlaması
- Her iki omuzda şiddetli ağrı gelişmesi
- Ateşinizin çıkması ya da genel olarak kendinizi kötü hissetmeniz
Sıkça Sorulan Sorular
NHS’e göre donuk omuzun düzelmesi aylar hatta yıllar sürebilir, ancak ağrı ve sertlik genellikle sonunda kaybolur. Süreç kişiden kişiye değiştiği için takibini hekiminizle yapmanız önemlidir.
Evet. NHS inform’a göre donuk omuz bir ya da iki omzu etkileyebilir. Her iki omuzda birden şiddetli ağrı gelişirse gecikmeden hekime başvurun.
Evet, diyabeti olanlarda donuk omuz daha sık görülür; bunun nedeni tam olarak bilinmiyor. Diyabet kontrollerinizi düzenli yaptırmanız ve omuz şikâyetlerinizi hekiminize anlatmanız önerilir.
Masaj bir tedavi değildir. Tanınız ya da şüpheniz varsa önce hekiminize danışın; hekiminiz onay verirse seans öncesi ön görüşmede basınç tercihiniz ve dikkat edilmesini istediğiniz bölgeler konuşulur.
Kaynaklar
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Teşhis ve tedavi için hekiminize danışın.
