Gece uykudan uyandıran el uyuşması, parmaklarda karıncalanma ya da bir şeyi tutarken elin beceriksizleşmesi karpal tünel sendromunun tipik belirtileri arasındadır. Bu yazıda karpal tünel sendromunun ne olduğunu, hangi belirtilerle kendini gösterdiğini, kimlerde daha sık görüldüğünü ve hangi durumlarda hekime başvurmanız gerektiğini resmi sağlık kaynaklarına dayanarak anlatıyoruz.
Karpal tünel sendromu nedir?
Karpal tünel, bileğin iç yüzünde yer alan dar bir kanaldır. Kanalın tavanını kalın bir bağ oluşturur; içinden tendonlar ve median sinir geçer. Median sinir; başparmak, işaret parmağı, orta parmak ve yüzük parmağının bir kısmında duyuyu sağlar, başparmak kökündeki bazı kasların hareketini de kontrol eder.
Karpal tünel sendromu, kanalın içindeki dokular şişip median sinire baskı yaptığında ortaya çıkar. Bu yüzden uyuşma ve karıncalanma çoğunlukla median sinirin duyusunu sağladığı parmaklarda hissedilir. Bazı kişilerde karpal tünel doğuştan daha dardır.
Belirtileri nelerdir?
Belirtiler çoğunlukla yavaş yavaş başlar, bir süre gelip gider ve genellikle geceleri ya da sabaha karşı daha belirgin hâle gelir. Tipik ilk belirti, bir elin gece uyuşmasıdır. Sık görülen belirtiler şunlardır:
- Başparmak, işaret, orta ve yüzük parmağında uyuşma, karıncalanma ya da iğnelenme hissi
- Avuç içinde uyuşma
- Elde ya da bilekte ağrı; ağrı bazen kola, dirseğe doğru yayılabilir
- Kavrama gücünün zayıflaması, çanta taşımada ya da bardak tutmada zorluk
- Elde beceriksizlik, eşyaları düşürme, ince parmak hareketlerinde zorlanma
Belirtiler tek elde ya da iki elde birden görülebilir; iki el etkilendiğinde şikâyetler her zaman aynı anda başlamaz. Bazı kişilerde belirtiler yıllarca gelip gidebilir. Durum uzun süre devam ederse elde kalıcı uyuşma ve başparmak kökündeki kaslarda incelme (kas erimesi) gelişebilir.
Neden olur, kimlerde daha sık görülür?
Kanaldaki dokunun neden şiştiği çoğu zaman tam olarak belirlenemez. Bununla birlikte bazı etkenlerin riski artırdığı bilinir:
- Bileğin zorlanması: Bileği sık sık bükmeyi ya da güçlü kavramayı gerektiren işler, matkap ve pnömatik çekiç gibi titreşimli aletlerle çalışmak
- Hamilelik ve menopoz: Bu dönemlerde vücutta biriken sıvı
- Fazla kilo
- Bazı hastalıklar: Diyabet, romatoid artrit, bilek artriti, bilekteki kistler, amiloidoz ve tekrarlayan tendinit
- Bilek yaralanmaları: Özellikle daha önce geçirilmiş bilek kırıkları
- Aile öyküsü: Anne, baba ya da kardeşte karpal tünel sendromu olması
Karpal tünel sendromu kadınlarda erkeklere göre daha sık görülür ve çoğunlukla yetişkinleri etkiler; çocuklarda son derece nadirdir. Almanya Federal Sağlık Bakanlığı’nın sağlık portalına göre her yıl yaklaşık 1000 kişiden 3’ünde karpal tünel sendromu geliştiği tahmin edilmektedir.
Sık sorulan bir konu bilgisayar kullanımıdır. Klavye ve fare kullanımının tek başına karpal tünel sendromuna yol açtığı araştırmalarla kanıtlanmış değildir; bilgisayar çalışmasının etkisinin küçük olduğu düşünülmektedir.
Tanıyı kim koyar?
Karpal tünel sendromu tanısını hekim koyar ve çoğu zaman şikâyetlerin dinlenmesi ile elin muayenesi tanı için yeterli olur. Hekim önce şikâyetlerinizi, ne zaman başladıklarını ve hangi durumlarda arttıklarını sorar, ardından elinizi ve bileğinizi muayene eder. Muayenede parmaklardaki his, kavrama gücü ve başparmak kasları değerlendirilir; Tinel ve Phalen gibi basit muayene testleri de yapılabilir.
Tanı net değilse sinirin elektriksel uyarıları ne kadar iyi ilettiğini ölçen sinir iletim testi ve EMG (elektromiyografi) istenebilir. Artrit gibi başka sorunları ayırmak için röntgen, ultrason ya da MR çekilebilir. Boyun omurgasındaki değişiklikler ya da polinöropati gibi durumlar da benzer belirtilere yol açabildiği için hekim bu olasılıkları da göz önünde bulundurur. Tedavi seçeneklerini hekiminiz belirler.
Ne zaman hekime başvurmalısınız?
Karpal tünel sendromunu düşündüren belirtileriniz varsa bir hekime görünmeniz önerilir. Özellikle şu durumlarda başvuruyu ertelemeyin:
- Belirtileriniz kötüleşiyor ya da geçmiyorsa
- Parmaklarınızdaki his kaybı giderek artıyorsa
- Eşyaları düşürmeye başladıysanız ya da eliniz giderek beceriksizleşiyorsa
- Başparmak kökündeki kaslarda incelme fark ettiyseniz
Acil durum işaretleri
Belirtiler aniden ve çok şiddetli başladıysa vakit kaybetmeden hekime başvurun. Akut karpal tünel sendromu denen bu nadir tablo genellikle iltihap, yaralanma ya da kanamayla ilişkilidir.
El ya da kolda ani uyuşma ve güçsüzlüğe yüzün bir tarafında kayma, konuşma bozukluğu ya da vücudun bir yarısında uyuşma eşlik ediyorsa bu inme (felç) belirtisi olabilir: Hemen 112’yi arayın. İngiltere Ulusal Sağlık Servisi (NHS), son 24 saat içinde inme belirtisi yaşadıysanız belirtiler geçmiş olsa bile acil yardım çağırmanızı önerir.
Sıkça Sorulan Sorular
Klavye ve fare kullanımının tek başına karpal tünel sendromuna yol açtığı kanıtlanmış değildir. Bileği sık bükmeyi, güçlü kavramayı ya da titreşimli alet kullanmayı gerektiren işler ise risk etkenleri arasında sayılır.
Evet. Belirtiler tek elde ya da iki elde görülebilir; iki el etkilendiğinde şikâyetler her zaman aynı anda başlamaz.
İlk adım olarak aile hekiminize başvurabilirsiniz. Hekiminiz muayene eder ve gerekirse sinir iletim testi gibi tetkikler için sizi ilgili bölüme yönlendirir.
Masaj bir tedavi değildir. Tanınız ya da şüpheniz varsa önce hekiminize danışın; hekiminiz onay verirse seans öncesi ön görüşmede basınç tercihiniz ve dikkat edilmesini istediğiniz bölgeler konuşulur.
Kaynaklar
- NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Servisi) – Carpal tunnel syndrome
- MedlinePlus (ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi) – Carpal tunnel syndrome
- gesund.bund.de (Almanya Federal Sağlık Bakanlığı) – Karpal tünel sendromu
- NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Servisi) – Stroke: Symptoms
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Teşhis ve tedavi için hekiminize danışın.
